Khó có thể truy đòi tài sản thế chấp đã bị đem bán

Ty Huu Doc Ngoc

corporate debt 300x180 Khó có thể truy đòi tài sản thế chấp đã bị đem bán

(TBKTSG) – LTS: Khoản 3 điều 297 của dự thảo Bộ luật Dân sự sửa đổi (dự thảo) cho phép bên thế chấp được “bán, thay thế, trao đổi, tặng cho, cho thuê, cho mượn đối tượng của quyền thế chấp mà không cần có sự đồng ý của bên nhận thế chấp”.

Quy định mới này , theo ban soạn thảo, xuất phát từ thực tế tài sản thế chấp mang đi đảm bảo bị đóng băng và không khai thác được giá trị kinh tế vì rất ít trường hợp bên nhận thế chấp đồng ý cho bên thế chấp bán tài sản.

Các ý kiến đóng góp đang trái chiều nhau, TBKTSG xin giới thiệu với bạn đọc.

Để bảo vệ bên nhận thế chấp, khoản 3, điều 299 của dự thảo trao cho bên nhận thế chấp quyền truy đòi tài sản thế chấp từ bên kia của các giao dịch này khi xử lý tài sản thế chấp. Mới nhìn qua, đây là một ý tưởng tương đối mới mẻ, song chưa thực sự phù hợp trong bối cảnh pháp luật và thực tiễn của Việt Nam.

Trước hết, khi bên thế chấp được tự ý định đoạt tài sản thế chấp, khó khăn dễ thấy sẽ đặt ra đối với bên nhận thế chấp là phải tìm hiểu chuỗi quan hệ pháp lý đối với tài sản thế chấp. Bởi vì một tài sản có thể được chuyển giao thông qua nhiều hợp đồng mua, bán, trao đổi khác nhau, liên quan đến nhiều chủ thể khác nhau và để xác định chính xác các mối quan hệ này, cần thời gian và chi phí. Hệ quả là ngân hàng phải tính chi phí vay cao hơn để bù đắp các chi phí này.

Có thể hiểu thông qua việc cho phép bên thế chấp được tự do định đoạt tài sản thế chấp, dự thảo muốn tạo điều kiện cho bên thế chấp được khai thác giá trị kinh tế của tài sản thế chấp. Tuy vậy, cần phải thấy trong điều 297, dự thảo đã trao cho bên thế chấp rất nhiều quyền đối với tài sản thế chấp, như quyền được khai thác công dụng, hưởng hoa lợi, lợi tức từ tài sản thế chấp hay được đầu tư vào tài sản thế chấp. Bên thế chấp còn có thể sử dụng một tài sản để đảm bảo thực hiện nhiều nghĩa vụ, trong điều 298. Thêm vào đó, khi đưa tài sản vào bảo đảm, thực chất bên thế chấp đã khai thác giá trị kinh tế của tài sản: ngân hàng chỉ cho vay, cho vay với mức lãi suất hợp lý hay chủ nợ có bảo đảm khác chỉ ký kết hợp đồng với bên bảo đảm khi có tài sản thế chấp.
Quyền truy đòi chỉ thực sự phát huy tác dụng khi bên mua hay bên nhận trao đổi tài sản từ bên thế chấp thực sự có thiện chí hợp tác

Có vẻ ban soạn thảo hy vọng quyền truy đòi sẽ trở thành “điều kỳ diệu” giúp bảo vệ quyền lợi của chủ nợ có bảo đảm. Tuy vậy, quyền truy đòi chỉ thực sự phát huy tác dụng khi bên mua hay bên nhận trao đổi tài sản từ bên thế chấp thực sự có thiện chí hợp tác. Ở các nước theo chế độ vật quyền, các bên này thường chủ động thanh toán giá bán tài sản cho bên nhận thế chấp hay thực hiện việc ký quỹ giá bán để tránh chịu hậu quả trong trường hợp bên nhận thế chấp thực hiện quyền truy đòi. Thêm vào đó quyền truy đòi chỉ áp dụng với các tài sản hữu hình chứ không thể áp dụng với các tài sản vô hình (quyền tài sản) trong khi thế chấp là giao dịch bảo đảm áp dụng cho mọi tài sản vô hình.

Cũng cần thấy trong thực tế, các ngân hàng gặp rất nhiều khó khăn trong trường hợp nhận tài sản bảo đảm là hàng hóa luân chuyển trong quá trình sản xuất kinh doanh, nhất là khi bên bảo đảm không ngay tình hay lâm vào tình trạng mất khả năng thanh toán.

Giải pháp bỏ quy định cấm bên thế chấp không được định đoạt tài sản thế chấp chỉ khả thi nếu pháp luật Việt Nam đồng thời công nhận một số biện pháp bảo đảm khác đặt ra điều kiện việc định đoạt tài sản bảo đảm phải được sự đồng ý của chủ nợ có bảo đảm, qua đó tạo điều kiện cho bên nhận thế chấp có nhiều sự lựa chọn.

Về điểm này có thể tham khảo kinh nghiệm pháp luật Anh. Biện pháp thế chấp (charge) của Anh gồm hai dạng là (i) thế chấp thả nổi (floating charge) thường áp dụng với tài sản luân chuyển của doanh nghiệp (nguyên nhiên liệu, hàng tồn kho hay quyền đòi nợ…), cho phép bên thế chấp được định đoạt tài sản bảo đảm và (ii) thế chấp cố định (fixed charge) thường được sử dụng với các tài sản cố định như đất đai, công trình xây dựng, nhà máy…, mà theo đó, bên thế chấp không được định đoạt tài sản bảo đảm khi chưa được bên nhận thế chấp đồng ý. Tương tự, giao dịch mortgage áp dụng cho mọi loại tài sản kéo theo việc chuyển giao tạm thời quyền sở hữu tài sản cho bên nhận bảo đảm nên bên bảo đảm không còn quyền định đoạt được tài sản bảo đảm nữa.

Có thể thấy chế định vật quyền bảo đảm cùng quyền truy đòi tự thân chúng không bảo đảm hiệu quả của thế chấp và do đó quy định cho phép bên thế chấp được định đoạt tài sản thế chấp nếu được thông qua sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng tới quyền lợi của chủ nợ có bảo đảm.

300x250 Khó có thể truy đòi tài sản thế chấp đã bị đem bán

Cùng Danh Mục:

Comments

comments

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>